داستان ماهی سیاه کوچولو اثر صمد بهرنگی (+ تصاویر)

داستان ماهی سیاه کوچولو اثر صمد بهرنگی (+ تصاویر)

داستان ماهی سیاه کوچولو اثر صمد بهرنگی یک داستان جذاب و خواندنی است که پیشنهاد می کنیم آن را برای فرزند عزیزتان حتما بخوانید. 

داستان ماهی سیاه کوچولو به نویسندگی صمد بهرنگی در سال ۱۳۴۷ به چاپ رسیده است. صمد بهرنگی معلم و داستان‌نویس فرهیخته آذربایجان، در طول سال‌های دهه ۵۰ برجسته‌ترین و معروف‌ترین نویسنده داستان‌های کودک و نوجوان بود و معروف‌ترین داستان او، داستان ماهی سیاه کوچولو است که حتی پس از گذشت این همه سال، هنوز هم در صدر پرفروش‌ترین داستان‌های کودک و نوجوان در جهان است.

موضوع داستان ماهی سیاه کوچولو، سرگذشت و حکایت زندگی ماهی سیاه کوچولویی است که از تکراری بودن و بیهودگی زندگی خسته شده است و راه دریا را در پیش می‌گیرد. این داستان که مضمونی قهرمان محور دارد، شخصیت اصلی آن ماهی سیاه کوچولو است. تمام شخصیت‌های داستان که نقش مثبت و منفی در ارتباط با اهداف طرح اصلی داستان دارند را شخصیت‌های حیوانی شکل می‌دهند.

داستان ماهی سیاه کوچولو، داستانی از یک قهرمان پرتلاش، باهوش، متفکر و تسلیم‌ناپذیر است که در مقابل تمام مخالفان و دشمنان خود، تنها بر سر عقیده و تعهدی که به هدف خود دارد می‌ایستد.

داستان امروز، داستان جذاب و زیبای آقای صمد بهرنگی به نام ماهی سیاه کوچولو است. حتماً این داستان را که سراسر مفاهیم تغییر و تفکر صحیح را در خود گنجانده برای فرزندان خود قرائت کنید تا به گرداب عادت‌های روزمره گرفتار نشوند و شجاعت تغییر را بیاموزند.

متن داستان ماهی سیاه کوچولو

شب چله بود. ته دریا ماهی پیر دوازده هزار تا از بچه‌ها و نوه‌هایش را دور خود جمع کرده بود و داشت برای آن‌ها قصه می‌خواند: یکی بود یکی نبود. در این دریای بزرگ یک ماهی سیاه کوچولو بود که به همراه مادرش در یک جویباری زندگی می‌کردند. این جویبار از دیواره‌های سنگی کوه بیرون می‌زد و در ته دره روان می‌شد.

خانۀ ماهی کوچولو و مادرش در پشت سنگ سیاهی بود، زیر سقفی از خزه‌های سبزرنگ. شب‌ها دوتایی زیر خزه‌ها می‌خوابیدند و ماهی کوچولو حسرت این را داشت که یک‌دفعه هم که شده مهتاب را توی خانه‌شان ببیند.

مادر و بچه صبح تا شام دنبال همدیگر می‌افتادند و گاهی هم قاطی ماهی‌های دیگر می‌شدند و تند در یک‌تکه جا می‌رفتند و برمی‌گشتند.

این بچه یکی   بود، چون از ده هزار تخمی که مادر گذاشته بود تنها همین یک بچه سالم درآمده بود.

داستان ماهی سیاه کوچولو

داستان ماهی سیاه کوچولو

چند روزی بود که ماهی کوچولو در فکر بود و خیلی کم‌حرف می‌زد.

او با تنبلی و بی‌میلی از این طرف به آن طرف می‌رفت و برمی‌گشت و بیشتر وقت‌ها هم از مادرش عقب می‌افتاد.

مادر خیال می‌کرد که بچه‌اش کسالتی دارد که به‌زودی برطرف خواهد شد. اما نگو که درد ماهی سیاه از چیز دیگری است.

یک روز صبح زود، آفتاب‌نزده ماهی کوچولو مادرش را بیدار کرد و به او گفت: “مادر، می‌خواهم چند کلمه‌ای با تو حرف بزنم.”

مادر خواب‌آلود گفت: “بچه جون، حالا هم وقت گیر آوردی. حرفت را بگذار برای بعد، بهتر نیست برویم گردش؟”

ماهی کوچولو گفت:” نه مادر، من دیگر نمی‌توانم گردش کنم. باید از اینجا بروم.”

مادرش گفت: “حتماً باید بروی؟”

ماهی کوچولو گفت: “آره مادر باید بروم.”

مادرش گفت: “آخر صبح به این زودی کجا می‌خواهی بروی؟”

ماهی سیاه کوچولو گفت: “می‌خواهم بروم ببینم آخر جویبار کجاست. میدانی مادر، من ماه‌هاست تو این فکر هستم که آخر جویبار کجاست و هنوز که هنوز است نتوانسته‌ام از آن چیزی سردربیاورم. از دیشب تا حالا چشم بر هم نگذاشته‌ام و همه‌اش به آن فکر کرده‌ام. آخرش هم تصمیم گرفتم خودم بروم تا آخر جویبار را پیدا کنم. دلم می‌خواهد بدانم جاهای دیگر چه خبرهایی هست.”

مادر خندید و گفت: “من هم وقتی بچه بودم خیلی از این فکرها می‌کردم. آخر جانم! جویبار که اول و آخر ندارد، همین است که هست. جویبار همیشه روان است و به هیچ جایی هم نمی‌رسد.”

ماهی سیاه کوچولو گفت: “آخر مادر جان، مگر نه این است که هر چیزی به آخر می‌رسد؟ شب به آخر می‌رسد، روز به آخر می‌رسد؛ هفته، ماه، سال…….”

مادرش میان حرفش پرید و گفت: “این حرف‌های گنده را بگذار کنار، پاشو برویم گردش. حالا موقع گردش است نه این حرف‌ها.”

داستان ماهی سیاه کوچولو

داستان ماهی سیاه کوچولو

ماهی سیاه کوچولو گفت: “نه مادر، من دیگر از این گردش‌ها خسته شده‌ام. می‌خواهم راه بیفتم و بروم تا ببینم جاهای دیگر چه خبرهایی هست. ممکن است فکر کنی که یک کسی این حرف‌ها را به ماهی کوچولو یاد داده، اما بدان که من خودم خیلی وقت است در این فکرم. البته خیلی چیزها هم از این و آن یاد گرفته‌ام؛ مثلاً این را فهمیده‌ام که بیشتر ماهی‌ها موقع پیری شکایت می‌کنند که زندگی‌شان را بیخودی تلف کرده‌اند. دائم ناله و نفرین می‌کنند و از همه‌چیز شکایت دارند. من می‌خواهم بدانم که راستی راستی زندگی یعنی اینکه توی یک‌تکه جا، هی بروی و برگردی تا پیر بشوی و دیگر هیچ. یا اینکه طور دیگری هم در دنیا می‌شود زندگی کرد؟”

وقتی حرف ماهی کوچولو تمام شد مادرش گفت: “بچه جان! مگر به سرت زده؟ دنیا! دنیا! دنیا دیگر یعنی چه؟ دنیا همین جاست که ما هستیم. زندگی هم همین است که ما داریم.”

در این وقت ماهی بزرگی به خانۀ آن‌ها نزدیک شد و گفت: “همسایه، سر چی با بچه‌ات بگومگو می‌کنی! انگار امروز خیال گردش کردن ندارید؟”

مادر ماهی به صدای همسایه از خانه بیرون آمد و گفت: “چه سال و زمانه‌ای شده! حالا دیگر بچه‌ها می‌خواهند به مادرهایشان چیز یاد بدهند.”

همسایه گفت: “چطور مگه؟”

مادر ماهی گفت: “ببین این نیم‌وجبی کجاها می‌خواهد برود! دائم می‌گوید می‌خواهم بروم ببینم دنیا چه خبر است. چه‌حرف‌های گنده گنده ایی! “

همسایه گفت: ” کوچولو! ببینم تو از کی تا حالا عالم و فیلسوف شده‌ای و ما را خبر نکرده‌ای؟”

ماهی سیاه کوچولو گفت: ” خانم، من نمی‌دانم شما “عالم و فیلسوف” به چه می‌گویید. من فقط از این گردش‌ها خسته شده‌ام و نمی‌خواهم به این گردش‌های خسته‌کننده ادامه بدهم و الکی خوش باشم و یک‌دفعه چشم باز کنم ببینم مثل شماها پیر شده‌ام و هنوز هم همان ماهی چشم و گوش بسته‌ام که بودم.”

همسایه گفت: ” وا…. چه حرف‌ها.”

مادرش گفت: ” من هیچ فکر نمی‌کردم بچه‌ی یکی یک‌دانه‌ام این‌طوری از آب دربیاید. نمی‌دانم کدام بدجنسی زیر پای بچۀ نازنینم نشسته! “

ماهی کوچولو گفت: ” هیچ کس زیر پای من ننشسته. من خودم عقل و هوش دارم و می‌فهمم، چشم دارم و می‌بینم. “

همسایه به مادر ماهی کوچولو گفت: ” خواهر، آن حلزون پیچ پیچیه را یادت هست؟ “

مادر گفت: ” آره خوب گفتی، زیاد پاپی بچه‌ام می‌شد. بگویم خدا چکارش کند.”

ماهی کوچولو گفت: “بس کن مادر! او رفیق من بود.”

مادرش گفت: “رفاقت ماهی و حلزون دیگر نشنیده بودیم.”

ماهی کوچولو گفت: “من هم دشمنی ماهی و حلزون نشنیده بودم، اما شماها سر آن بیچاره را زیر آب کردید.”

همسایه گفت: ” این حرف‌ها مال گذشته است.”

ماهی کوچولو گفت: ” شما خودتان حرف گذشته را پیش کشیدید.”

مادرش گفت: ” حقش بود بکشیمش، مگر یادت رفته اینجاوآنجا می‌نشست چه‌حرف‌هایی می‌زد؟”

ماهی کوچولو گفت: “پس مرا هم بکشید، چون من هم همان حرف‌ها را می‌زنم.”

چه دردسرتان بدهم! صدای بگومگو، ماهی‌های دیگر را هم به آنجا کشاند. حرف‌های ماهی کوچولو همه را عصبانی کرده بود.

یکی از ماهی پیره ها گفت: “خیال کرده‌ای به تو رحم هم می‌کنیم؟”

دیگری گفت: ” فقط یک گوشمالی کوچولو می‌خواهد.”

مادر ماهی سیاه گفت: ” بروید کنار! دست به بچه‌ام نزنید.”

یکی دیگر از آن‌ها گفت: ” خانم، وقتی بچه‌ات را آن‌طور که لازم است تربیت نمی‌کنی باید سزایش را هم ببینی.”

همسایه گفت: ” من که خجالت می‌کشم در همسایگی شما زندگی کنم.”

دیگری گفت: ” تا کارش به‌جاهای باریک نکشیده، بفرستیمش پیش حلزون پیره.”

ماهی‌ها تا آمدند ماهی سیاه کوچولو را بگیرند، دوستانش او را دوره کردند و از معرکه بیرونش بردند.

مادر ماهی سیاه توی سر و سینه‌اش می‌زد و گریه می‌کرد و می‌گفت: “وای بچه‌ام دارد از دستم می‌رود. چکارکنم؟ چه خاکی به سرم بریزم؟”

ماهی کوچولو گفت: ” مادر، برای من گریه نکن. به حال این پیر ماهی‌های درمانده گریه کن.”

یکی از ماهی‌ها از دور داد کشید: “توهین نکن نیم‌وجبی.”

دومی گفت: ” اگر بروی و بعدش پشیمان بشوی، دیگر راهت نمی‌دهیم.”

سومی گفت: “این‌ها هوس‌های دوره‌ی جوانی است، نرو.”

چهارمی گفت: “مگر اینجا چه عیبی دارد؟”

داستان ماهی سیاه کوچولو

داستان ماهی سیاه کوچولو

پنجمی گفت: “دنیای دیگری در کار نیست، دنیا همین‌جاست، برگرد.”

ششمی گفت: “اگر سر عقل بیایی و برگردی، آن‌وقت باورمان می‌شود که راستی ماهی فهمیده‌ای هستی.”

هفتمی گفت: “آخر ما به دیدن تو عادت کرده‌ایم…”

مادرش گفت: “به من رحم کن و نرو….. نرو!”

ماهی کوچولو دیگر با آن‌ها حرفی نداشت. چند تا از دوستان هم سن و سالش او را تا آبشار همراهی کردند و ازآنجا برگشتند.

ماهی کوچولو وقتی از آن‌ها جدا می‌شد گفت: “دوستان به امید دیدار، فراموشم نکنید!”

دوستانش گفتند: “چطور می‌شود فراموشت کنیم؟ تو ما را از خواب خرگوشی بیدار کردی، به ما چیزهایی یاد دادی که پیش از این حتی فکرش را هم نکرده بودیم. به امید دیدار دوست دانا و بی‌باک.”

ماهی کوچولو از آبشار پایین آمد و افتاد توی یک برکه‌ی پر آب. اولش دست‌وپایش را گم کرد اما بعد شروع به شنا کردن کرد و دور برکه گشت. تا آن‌وقت ندیده بود که آن‌همه آب یکجا جمع بشود.

هزارها کفچه ماهی توی آب وول می‌خوردند. ماهی سیاه کوچولو را که دیدند، مسخره‌اش کردند و گفتند: “ریختش را ببین، تو دیگر چه موجودی هستی؟”

ماهی کوچولو خوب وراندازشان کرد و گفت: “خواهش می‌کنم توهین نکنید. اسم من ماهی سیاه کوچولو است. شما هم اسمتان را بگویید تا با هم آشنا بشویم.”

یکی از کفچه ماهی‌ها گفت:” ما همدیگر را کفچه ماهی صدا می‌کنیم.”

دیگری گفت: “دارای اصل و نسب.”

دیگری گفت: “از ما خوشگل‌تر در دنیا پیدا نمی‌شود.”

دیگری گفت: “مثل تو بی‌ریخت و بدقیافه نیستیم.”

ماهی کوچولو گفت: “من هیچ خیال نمی‌کردم شما این قدر خودپسند باشید. باشد من شما را می‌بخشم، چون این حرف‌ها را از روی نادانی می‌زنید.”

کفچه ماهی‌ها یک‌صدا گفتند: “یعنی ما نادانیم؟”

ماهی کوچولو گفت: “اگر نادان نبودید می‌دانستید در دنیا خیلی‌های دیگر هم هستند که ریختشان برای خودشان خیلی هم خوشایند است. شما حتی اسمتان هم مال خودتان نیست.”

کفچه ماهی‌ها خیلی عصبانی شدند، اما چون دیدند ماهی کوچولو راست می‌گوید، از در دیگری درآمدند و گفتند: ” اصلاً تو بیخود به درودیوار می‌زنی. ما هر روز از صبح تا شام دنیا را می‌گردیم، اما غیر از خودمان و پدر و مادرمان، هیچ‌کس را نمی‌بینیم. مگر کرم‌های ریزه که آن‌ها هم به حساب نمی‌آیند.”

ماهی کوچولو گفت:” شما که نمی‌توانید از برکه بیرون بروید، چطور از دنیاگردی دم می‌زنید؟”

کفچه ماهی‌ها گفتند: “مگر غیر از برکه دنیای دیگری هم داریم؟”

ماهی کوچولو گفت: “دست‌کم باید فکر کنیم که این آب از کجا به اینجا می‌ریزد و خارج از آب چه چیزهایی هست.”

کفچه ماهی‌ها گفتند: “خارج از آب دیگر کجاست؟ ما که هرگز خارج از آب را ندیده‌ایم. هاها….هاها…. به سرت زده بابا!”

ماهی سیاه کوچولو هم خنده‌اش گرفت. فکر کرد که بهتر است کفچه ماهی‌ها را به حال خودشان بگذارد و برود. بعد فکر کرد بهتر است با مادرشان هم دوکلمه‌ای حرف بزند.

از آن‌ها پرسید: “حالا مادرتان کجاست؟”

ناگهان صدای زیر قورباغه‌ای او را از جا پراند.

قورباغه لب برکه، روی سنگی نشسته بود.

داستان ماهی سیاه کوچولو

داستان ماهی سیاه کوچولو

جست زد توی آب و آمد پیش ماهی و گفت: “من اینجام، فرمایش؟”

ماهی کوچولو گفت: “سلام خانم‌بزرگ.”

قورباغه گفت: “حالا چه وقت خودنمائی است، موجود بی‌اصل‌ونسب! بچه گیر آورده‌ای و داری حرف‌های گنده گنده می‌زنی، من دیگر آن‌قدرها عمر کرده‌ام که بفهمم دنیا همین برکه است. بهتر است بروی دنبال کارت و بچه‌های مرا از راه به در نبری.”

ماهی کوچولو گفت: “صد تا از این عمرها هم که بکنی باز هم یک قورباغه‌ی نادان و درمانده بیشتر نیستی.”

قورباغه عصبانی شد و جست زد طرف ماهی سیاه کوچولو.

ماهی تکان تندی خورد و مثل برق در رفت و لای و لجن و کرم‌های ته برکه را به هم زد.

دره پر از پیچ‌وخم بود. جویبار هم آبش چند برابر شده بود. اما اگر می‌خواستی از بالای کوه‌ها ته دره را نگاه کنی، جویبار را مثل نخ سفیدی می‌دیدی. یکجا تخته‌سنگ بزرگی از کوه جداشده بود و افتاده بود ته دره و آب را دو قسمت کرده بود.

مارمولک درشتی به‌اندازۀ کف دست، شکمش را به سنگ چسبانده بود. از گرمی آفتاب لذت می‌برد و نگاه می‌کرد به خرچنگ گرد و درشتی که نشسته بود روی شن‌های ته آب، آنجا که عمق آب کمتر بود و داشت قورباغه‌ای را که شکار کرده بود می‌خورد.

ماهی کوچولو ناگهان چشمش به خرچنگ افتاد و ترسید. از دور سلامی کرد.

داستان ماهی سیاه کوچولو

داستان ماهی سیاه کوچولو

خرچنگ چپ‌چپ به او نگاهی کرد و گفت: “چه ماهی باادبی! بیا جلو کوچولو، بیا.”

ماهی کوچولو گفت: “من می‌روم دنیا را بگردم و هیچ هم نمی‌خواهم شکار جنابعالی بشوم.”

خرچنگ گفت: “تو چرا این‌قدر بدبین و ترسویی ماهی کوچولو!”

ماهی گفت:” من نه بدبین هستم و نه ترسو. من هر چه را که چشمم می‌بیند و عقلم می‌گوید به زبان می‌آورم.”

خرچنگ گفت: “خب بفرمایید ببینم چشم شما چه دید و عقلتان چه گفت که خیال کردید ما می‌خواهیم شما را شکار کنیم؟”

ماهی کوچولو گفت: “دیگر خودت را به آن راه نزن.”

خرچنگ گفت: “منظورت قورباغه است؟ تو هم که پاک بچه شدی بابا. من با قورباغه‌ها لج هستم و برای همین شکارشان می‌کنم. می‌دانی این‌ها خیال می‌کنند تنها موجود دنیا هستند و خوشبخت هم هستند، و من می‌خواهم به آن‌ها بفهمانم که دنیا واقعاً دست کیست. پس تو دیگر نترس جانم، بیا جلو. بیا.”

خرچنگ این حرف‌ها را گفت و پس‌پسکی راه افتاد طرف ماهی کوچولو. آن‌قدر خنده‌دار راه می‌رفت که ماهی کوچولو بی‌اختیار خنده‌اش گرفت و گفت: “بیچاره، تو که هنوز راه رفتن بلد نیستی از کجا می‌دانی دنیا دست کیست؟”

ماهی سیاه کوچولو از خرچنگ فاصله گرفت. سایه‌ای بر آب افتاد و ناگهان ضربۀ محکمی خرچنگ را توی شن‌ها فروکرد.

مارمولک از قیافۀ خرچنگ چنان خنده‌اش گرفت که لیز خورد و نزدیک بود خودش هم بیفتد توی آب.

خرچنگ دیگر نتوانست بیرون بیاید.

ماهی کوچولو دید پسربچه‌ی چوپانی لب آب ایستاده و به او و خرچنگ نگاه می‌کند.

یک گله بز و گوسفند به آب نزدیک شدند و پوزه‌هایشان را در آب فروکردند.

صدای مع‌مع و بع بع دره را پر کرده بود.

ماهی سیاه کوچولو آن‌قدر صبر کرد تا بزها و گوسفندها آبشان را خوردند و رفتند.

آن‌وقت مارمولک را صدا زد و گفت: مارمولک جان، من ماهی سیاه کوچولویی هستم که می‌روم آخر جویبار را پیدا کنم. فکر می‌کنم تو جانور عاقل و دانایی باشی. این است که می‌خواهم چیزی از تو بپرسم.

مارمولک گفت: “هر چه می‌خواهی بپرس.”

ماهی کوچولو گفت: “در راه مرا خیلی از مرغ سقا و اره‌ماهی و پرندۀ ماهیخوار می‌ترسانند، اگر تو چیزی دربارۀ این‌ها میدانی به من بگو.”

مارمولک گفت: “اره‌ماهی و پرنده ماهیخوار این‌طرف‌ها پیدایشان نمی‌شود. مخصوصاً اره‌ماهی که در دریا زندگی می‌کند. اما سقائک همین پایین‌ها هم ممکن است باشد. مبادا فریبش را بخوری و توی کیسه‌اش بروی.”

ماهی گفت: “چه کیسه‌ای؟”

 مارمولک گفت: “مرغ سقا زیر گردنش کیسه‌ای دارد که خیلی آب می‌گیرد. او در آب شنا می‌کند و گاهی ماهی‌ها ندانسته وارد کیسه‌ی او می‌شوند و یکراست می‌روند توی شکمش. البته اگر مرغ سقا گرسنه‌اش نباشد ماهی‌ها را در همان کیسه ذخیره می‌کند که بعد بخورد.”

ماهی کوچولو گفت: “حالا اگر ماهی وارد کیسه شد، دیگر راه بیرون آمدن ندارد؟”

مارمولک گفت: “هیچ راهی نیست، مگر اینکه کیسه را پاره کند. من خنجری به تو می‌دهم که اگر گرفتار مرغ سقا شدی این کار را بکنی.”

آن‌وقت مارمولک توی شکاف سنگ خزید و با خنجر بسیار ریزی برگشت.

ماهی کوچولو خنجر را گرفت و گفت: “مارمولک جان، تو خیلی مهربانی. من نمی‌دانم چطوری از تو تشکر کنم.”

مارمولک گفت: “تشکر لازم نیست جانم. من از این خنجرها زیاد دارم. وقتی بیکار می‌شوم می‌نشینم از تیغ گیاه‌ها خنجر می‌سازم و به ماهی‌های دانایی مثل تو می‌دهم.”

ماهی کوچولو گفت: “مگر قبل از من هم ماهی‌ای ازاینجا گذشته؟”

مارمولک گفت: “خیلی‌ها گذشته‌اند! آن‌ها حالا دیگر برای خودشان دسته‌ای شده‌اند و مرد ماهیگیر را به تنگ آورده‌اند.”

ماهی سیاه گفت: “می‌بخشی که حرف، حرف می‌آورد. اگر به‌حساب فضولی‌ام نگذاری، بگو ببینم ماهیگیر را چطور به تنگ آورده‌اند؟”

مارمولک گفت: “آخر نه که باهم‌اند، همین‌که ماهیگیر تور انداخت، وارد تور می‌شوند و تور را با خودشان می‌کشند و می‌برند ته دریا.”

مارمولک گوشش را گذاشت روی شکاف سنگ و گوش داد و گفت: “من دیگر مرخص می‌شوم، بچه‌هایم بیدار شده‌اند.”

مارمولک توی شکاف سنگ رفت. ماهی سیاه ناچار راه افتاد. اما همین‌طور سؤال پشت سر سؤال بود که دائم از خودش می‌پرسید: “ببینم، راستی جویبار به دریا می‌ریزد؟ نکند که سقائک زورش به من برسد؟ راستی، اره‌ماهی دلش می‌آید هم‌جنس‌های خودش را بکشد و بخورد؟ پرندۀ ماهیخوار دیگر چه دشمنی با ما دارد؟”

داستان ماهی سیاه کوچولو

داستان ماهی سیاه کوچولو

ماهی کوچولو شناکنان می‌رفت و فکر می‌کرد. در هر وجب راه چیز تازه‌ای می‌دید و یاد می‌گرفت. حالا دیگر خوشش می‌آمد که معلق زنان از آبشارها پایین بیفتد و باز شنا کند. گرمی آفتاب را بر پشت خود حس می‌کرد و قوت می‌گرفت.

یکجا آهویی باعجله آب می‌خورد. ماهی کوچولو سلام کرد و گفت: “آهوخوشگله، چه عجله‌ای داری؟”

آهو گفت: “شکارچی دنبالم کرده و یک گلوله هم به من زده، ایناهاش.”

ماهی کوچولو جای گلوله را ندید اما از لنگ‌لنگان دویدن آهو فهمید که راست می‌گوید.

یکجا لاک‌پشت‌ها در گرمای آفتاب چرت می‌زدند و جای دیگر قهقهه‌ی کبک‌ها توی دره می‌پیچید. عطر علف‌های کوهی در هوا موج می‌زد و قاطی آب می‌شد.

بعدازظهر به جایی رسید که دره پهن می‌شد و آب از وسط بیشه‌ای می‌گذشت. آب آن‌قدر زیاد شده بود که ماهی سیاه، راستی راستی کیف می‌کرد. بعد هم به ماهی‌های زیادی برخورد.

از وقتی‌که از مادرش جداشده بود، ماهی ندیده بود. چند تا ماهی ریزه دورش را گرفتند و گفتند: “مثل اینکه غریبه‌ای؟”

داستان ماهی سیاه کوچولو

داستان ماهی سیاه کوچولو

ماهی سیاه گفت: “آره غریبه‌ام. از راه دوری می‌آیم.”

ماهی ریزه‌ها گفتند: “کجا می‌خواهی بروی؟”

ماهی کوچولو گفت: “می‌روم آخر جویبار را پیدا کنم.”

ماهی ریزه‌ها گفتند: “کدام جویبار؟”

ماهی کوچولو گفت: “همین جویباری که توی آن شنا می‌کنیم.”

ماهی ریزه‌ها گفتند: “ما به این می‌گوییم رودخانه.”

ماهی کوچولو چیزی نگفت. یکی از ماهی‌های ریزه گفت: “هیچ می‌دانی مرغ سقا نشسته سر راه؟”

ماهی سیاه گفت: “آره میدانم.”

یکی دیگر گفت: “این را هم می‌دانی که مرغ سقا چه کیسه‌ی گل‌وگشادی دارد؟”

ماهی کوچولو گفت: “این را هم می‌دانم.”

ماهی ریزه گفت: “با این همه بازمی‌خواهی بروی؟”

ماهی کوچولو گفت: “آره، هر طوری شده باید بروم.”

به زودی میان ماهی‌ها چو افتاد که ماهی سیاه کوچولویی از راه‌های دور آمده و می‌خواهد برود آخر رودخانه را پیدا کند و هیچ ترسی هم از مرغ سقا ندارد.

چند تا از ماهی ریزه‌ها وسوسه شدند که با ماهی سیاه بروند، اما از ترس بزرگ‌ترها صدایشان درنیامد.

چند تا هم گفتند: “اگر مرغ سقا نبود، با تو می‌آمدیم. ما از کیسه‌ی مرغ سقا می‌ترسیم.”

لب رودخانه دهی بود. زنان و دختران ده توی رودخانه ظرف و لباس می‌شستند. ماهی کوچولو مدتی به هیاهوی آن‌ها گوش داد و مدتی هم آب‌تنی بچه‌ها را تماشا کرد و راه افتاد.

رفت و رفت و رفت، و باز هم رفت تا شب شد.

زیر سنگی گرفت خوابید. نصف شب بیدار شد و دید ماه توی آب افتاده و همه جا را روشن کرده است.

ماهی سیاه کوچولو ماه را خیلی دوست داشت. شب‌هایی که ماه توی آب می‌افتاد ماهی دلش می‌خواست که از زیر خزه‌ها بیرون بخزد و چندکلمه‌ای با او حرف بزند. اما هر دفعه مادرش بیدار می‌شد و او را زیر خزه‌ها می‌کشید و دوباره می‌خواباند.

ماهی کوچولو پیش ماه رفت و گفت: “سلام، ماه خوشگلم.”

ماه گفت: “سلام ماهی سیاه کوچولو! تو کجا اینجا کجا؟”

ماهی کوچولو گفت: “جهانگردی می‌کنم.”

ماه گفت: “جهان خیلی بزرگ است، تو نمی‌توانی همه‌جا را بگردی.”

ماهی گفت: “باشد، هر جا که توانستم را می‌روم.”

ماه گفت: “دلم می‌خواست تا صبح پیشت بمانم، اما ابر سیاه بزرگی دارد می‌آید طرف من که جلو نورم را بگیرد.”

ماهی کوچولو گفت: “ماه قشنگ، من نور تو را خیلی دوست دارم. دلم می‌خواست همیشه روی من بتابد.”

ماه گفت: “ماهی جان! راستش من خودم نور ندارم، خورشید به من نور می‌دهد و من هم آن را به زمین می‌تابانم. راستی تو هیچ شنیده‌ای که آدم‌ها می‌خواهند تا چند سال دیگر پرواز کنند بیایند روی من بنشینند؟”

ماهی کوچولو گفت: “این غیرممکن است.”

ماه گفت: “کار سختی است، اما آدم‌ها هر کار دلشان بخواهد…..”

ماه نتوانست حرفش را تمام کند. ابر سیاه رسید و رویش را پوشاند و شب دوباره تاریک شد و ماهی سیاه تک‌وتنها ماند.

چند دقیقه مات و متحیر، تاریکی را نگاه کرد. بعد زیر سنگی خزید و خوابید.

صبح زود بیدار شد. بالای سرش چند تا ماهی ریزه دید که با هم پچ‌پچ می‌کردند. تا دیدند ماهی کوچولو بیدار شد، یک‌صدا گفتند: “سلام صبح‌به‌خیر.”

ماهی کوچولو زود آن‌ها را شناخت و گفت: “سلام، صبح‌به‌خیر. بالاخره دنبال من را افتادید!”

یکی از ماهی‌های ریزه گفت:” آره.اما هنوز ترسمان نریخته.”

یکی دیگر گفت: “فکر مرغ سقا راحتمان نمی‌گذارد.”

ماهی کوچولو گفت: “شما زیادی فکر می‌کنید. همه‌اش که نباید فکر کرد، راه که بیفتیم ترسمان به‌کلی می‌ریزد.”

اما تا خواستند راه بیفتند، دیدند که آب دوروبرشان بالا آمد و سرپوشی روی سرشان گذاشته شد و همه‌جا تاریک شد و راه گریزی هم نماند. ماهی سیاه فوراً فهمید که در کیسه مرغ سقا گیر افتاده‌اند.

ماهی سیاه کوچولو گفت: “دوستان ما در کیسه‌ی مرغ سقا گیر افتاده‌ایم، اما راه فرار هم به‌کلی بسته نیست.”

ماهی ریزه‌ها شروع به گریه و زاری کردند. یکی‌شان گفت:” ما دیگر راه فرار نداریم. تقصیر توست که زیر پای ما نشستی و ما را از راه به درکردی.”

یکی دیگر گفت: “حالا همه ما را قورت می‌دهد و دیگر کارمان تمام است.”

ناگهان صدای قهقهه‌ی ترسناکی در آب پیچید. این مرغ سقا بود که می‌خندید.

می‌خندید و می‌گفت: “چه ماهی ریزه‌هایی گیرم آمد. هاهاهاها…. راستی که دلم برایتان می‌سوزد. هیچ دلم نمی‌آید قورتتان بدهم! هاهاهاهاها…”

ماهی ریزه‌ها به التماس افتادند و گفتند: “حضرت آقای مرغ سقا! ما تعریف شما را خیلی وقت پیش شنیده‌ایم و اگر لطف کنید منقار مبارک را کمی باز کنید که ما بیرون برویم همیشه دعاگوی وجود مبارک خواهیم بود.”

مرغ سقا گفت: “من نمی‌خواهم همین حالا شما را قورت بدهم. ماهی ذخیره دارم. آن پایین را نگاه کنید.”

چند تا ماهی گنده و ریزه ته‌کیسه ریخته بود.

ماهی‌های ریزه گفتند: “حضرت آقای مرغ سقا! ما که کاری نکرده‌ایم. ما بی‌گناهیم. این ماهی سیاه کوچولو ما را از راه دربرده….”

ماهی کوچولو گفت: “ترسوها! خیال کرده‌اید این مرغ حیله‌گر معدن بخشایش است که این‌طوری التماس می‌کنید؟”

ماهی‌های ریزه گفتند: “تو هیچ نمی‌فهمی چه داری می‌گویی. حالا می‌بینی حضرت آقای مرغ سقا چطور ما را می‌بخشند و تو را قورت می‌دهند.”

مرغ سقا گفت: “آره، می‌بخشمتان اما به یک شرط.”

ماهی‌های ریزه گفتند: “شرطتان را بفرمایید قربان.”

مرغ سقا گفت: “این ماهی فضول را خفه کنید تا آزادی‌تان را به دست آورید.”

ماهی سیاه کوچولو خودش را کنار کشید و به ماهی ریزه‌ها گفت: “قبول نکنید! این مرغ حیله‌گر می‌خواهد ما را به جان هم بیندازد. من نقشه‌ای دارم.”

اما ماهی ریزه‌ها آن‌قدر در فکر رهایی خودشان بودند که فکر هیچ‌چیز دیگر را نکردند و ریختند سر ماهی سیاه کوچولو.

ماهی کوچولو به‌طرف کیسه عقب نشست و آهسته می‌گفت: “ترسوها به‌هرحال گیر افتاده‌اید و راه فراری ندارید، زورتان هم به من نمی‌رسد.”

ماهی‌های ریزه گفتند: “باید تو را خفه کنیم. ما آزادی می‌خواهیم.”

ماهی سیاه گفت: “عقل از سرتان پریده. اگر مرا خفه هم بکنید باز هم راه فراری پیدا نمی‌کنید، گولش را نخورید.”

ماهی ریزه‌ها گفتند: “تو این حرف را برای این می‌زنی که جان خودت را نجات بدهی. وگرنه اصلاً فکر ما را نمی‌کنی.”

ماهی کوچولو گفت: “پس گوش کنید راهی نشانتان بدهم. من میان ماهی‌های بی‌جان خود را به مردن می‌زنم، آن‌وقت ببینیم مرغ سقا شما را رها خواهد کرد یا نه. و اگر حرف مرا قبول نکنید با این خنجر همه‌تان را می‌کشم یا کیسه را پاره‌پاره می‌کنم و درمی‌روم و شما….”

یکی از ماهی‌ها وسط حرفش دوید و داد زد: “بس کن دیگر، من تحمل این حرف‌ها را ندارم….اوهو….اوهو….”

ماهی سیاه گریه‌ی او را که دید، گفت:” این بچه‌ننه‌ی نازنازی را چرا دیگر همراه خودتان آوردید؟”

بعد خنجرش را درآورد و جلو چشم ماهی‌های ریزه گرفت. آن‌ها ناچار پیشنهاد ماهی کوچولو را قبول کردند. دروغکی با هم زدوخوردی کردند. ماهی سیاه خود را به مردن زد و آن‌ها بالا آمدند و گفتند: “حضرت آقای مرغ سقا ماهی سیاه فضول را خفه کردیم.”

مرغ سقا خندید و گفت: “کار خوبی کردید. حالا به پاداش همین کار همه‌تان را زنده‌زنده قورت می‌دهم که توی دلم یک گردش حسابی بکنید.”

ماهی ریزه‌ها دیگر مجال پیدا نکردند. به سرعت برق از گلوی مرغ سقا رد شدند و کارشان ساخته شد.

اما ماهی سیاه همان وقت خنجرش را کشید و به یک ضربه دیواره‌ی کیسه را شکافت و در رفت.

مرغ سقا از درد فریادی کشید و سرش را به آب کوبید. اما نتوانست ماهی کوچولو را دنبال کند.

ماهی سیاه رفت و رفت، و باز هم رفت، تا ظهر شد. حالا دیگر کوه و دره تمام شده بود و رودخانه از دشت همواری می‌گذشت. از راست و چپ چند رودخانه کوچک دیگر هم به آن پیوسته بود و آبش را چند برابر کرده بود.

ماهی سیاه از فراوانی آب لذت می‌برد. ناگهان به خود آمد و دید آب ته ندارد.

این‌طرف رفت، آن‌طرف رفت، به‌جایی برنخورد. آن‌قدر آب بود که ماهی کوچولو تویش گم‌شده بود.

هر طور که دلش خواست شنا کرد و باز سرش به جایی نخورد.

ناگهان دید یک حیوان دراز و بزرگ مثل برق به طرفش حمله می‌کند.

یک اره دو دم جلوی دهنش بود. ماهی کوچولو فکر کرد همین حالاست که اره‌ماهی تکه‌تکه‌اش بکند. زود به خود جنبید و جاخالی کرد و آمد روی آب. بعد از مدتی دوباره رفت زیرآب که ته دریا را ببیند.

وسط راه به یک گله ماهی برخورد، هزارها هزار ماهی.

از یکی‌شان پرسید: “رفیق، من غریبه‌ام. از راه دوری آمده‌ام. اینجا کجاست؟”

ماهی دوستانش را صدا زد و گفت: “نگاه کنید. یکی دیگر…”

بعد به ماهی سیاه گفت: “رفیق، به دریا خوش آمدی.”

یکی دیگر از ماهی‌ها گفت: “همه‌ی رودخانه‌ها و جویبارها به اینجا می‌ریزند.البته بعضی از آن‌ها هم به باتلاق فرو می‌روند.”

یکی دیگر گفت: “هر وقت دلت خواست می‌توانی داخل دسته‌ی ما بشوی.”

ماهی سیاه کوچولو شاد بود که به دریا رسیده است. گفت: “بهتر است اول گشتی بزنم، بعد بیایم داخل دستۀ شما بشوم. دلم می‌خواهد این دفعه که تور مرد ماهیگیر را در می‌برید، من هم همراه شما باشم.”

یکی از ماهی‌ها گفت: “همین زودی‌ها به آرزویت می‌رسی. حالا بروگشتت را بزن، اما اگر روی آب رفتی مواظب ماهیخوار باش که این روزها دیگر از هیچ کس پروایی ندارد. هر روز تا چهار پنج ماهی شکار نکند، دست از سر  ما برنمی‌دارد.”

آن‌وقت ماهی سیاه از دستۀ ماهی‌های دریا جدا شد و خودش به شنا کردن پرداخت. کمی بعد به سطح دریا آمد.

داستان ماهی سیاه کوچولو

داستان ماهی سیاه کوچولو

او آرام و خوش در سطح دریا شنا می‌کرد و به خودش می‌گفت: مرگ خیلی آسان می‌تواند الآن به سراغ من بیاید، اما من تا می‌توانم زندگی کنم نباید به پیشواز مرگ بروم. البته اگر یک وقتی ناچار با مرگ روبرو شدم که می شوم مهم نیست. مهم این است که زندگی یا مرگ من چه اثری در زندگی دیگران داشته باشد.

ماهی سیاه کوچولو نتوانست فکر و خیالش را بیشتر از این دنبال کند. ماهیخوار آمد و او را برداشت و برد.

ماهی کوچولو لای منقار دراز ماهیخوار دست‌وپا می‌زد اما نمی‌توانست خودش را نجات بدهد.

ماهیخوار کمرگاه او را چنان سفت‌وسخت گرفته بود که داشت جانش درمی‌رفت. آخر یک ماهی کوچولو چقدر می‌تواند بیرون از آب زنده بماند.

ماهی فکر کرد که کاش ماهیخوار همین حالا قورتش بدهد تا دست‌کم آب و رطوبت داخل شکم او چنددقیقه‌ای جلوی مرگش را بگیرد.

با این فکر به ماهیخوار گفت: چرا مرا زنده‌زنده قورت نمی‌دهی؟ من از آن ماهی‌هایی هستم که بعد از مردن بدنشان پر از زهر می‌شود.

ماهیخوار چیزی نگفت. فکر کرد:” آی حقه‌باز، چه کلکی تو کارت هست؟ نکند می‌خواهی مرا به حرف بیاوری که در بروی؟”

خشکی از دور نمایان شده بود و نزدیک‌تر و نزدیک‌تر می‌شد.

ماهی سیاه فکر کرد:” اگر به خشکی برسیم دیگر کار تمام است.”

این بود که گفت: ” می‌دانم که می‌خواهی مرا برای بچه‌ات ببری، اما تا به خشکی برسیم من مرده‌ام و بدنم کیسه‌ی پر زهری شده، چرا به بچه‌هایت رحم نمی‌کنی؟ “

ماهیخوار فکر کرد: ” احتیاط هم خوب کاری است. تو را خودم می‌خورم و برای بچه‌هایم ماهی دیگری شکار می‌کنم! اما ببینم کلکی در کارت نباشد؟ نه، هیچ کاری نمی‌تواند بکند.”

ماهی‌خوار در همین فکرها بود که دید بدن ماهی سیاه شل و بی‌حرکت ماند. با خودش فکر کرد: ” یعنی مرده؟ حالا دیگر خودم هم نمی‌توانم او را بخورم. ماهی به این نرم و نازکی را بیخود حرام کردم.”

داستان ماهی سیاه کوچولو

داستان ماهی سیاه کوچولو

این بود که ماهی سیاه را صدا زد که بگوید: ” آهای کوچولو، هنوز نیمه‌جانی داری که بتوانم بخورمت؟ “

اما نتوانست حرفش را تمام کند. چون همین که منقارش را باز کرد، ماهی سیاه جستی زد و پایین افتاد.

ماهیخوار دید بدجوری کلاه سرش رفته، به خاطر همین دنبال ماهی سیاه کوچولو افتاد.

ماهی مثل برق در هوا شیرجه می‌رفت، از اشتیاق آب دریا بیخود شده بود و دهان خشکش را به باد مرطوب دریا سپرده بود.

اما تا رفت توی آب و نفسی تازه کرد، ماهیخوار مثل برق سررسید و این بار چنان به‌سرعت ماهی را شکار کرد و قورت داد که ماهی تا مدتی نفهمید چه بلایی سرش آمده، فقط حس می‌کرد که همه‌جا مرطوب و تاریک است و راهی نیست و صدای گریه می‌آید.

وقتی چشم‌هایش به تاریکی عادت کرد، ماهی بسیار ریزه‌ای را دید که گوشه‌ای کز کرده بود و گریه می‌کرد و مادرش را می‌خواست.

ماهی سیاه نزدیک شد و گفت: ” کوچولو، پاشو در فکر چاره‌ای باش. گریه می‌کنی و مادرت را می‌خواهی که چه؟ “

ماهی ریزه گفت: ” تو دیگر کی هستی؟ مگر نمی‌بینی دارم از بین می‌روم؟ اوهو…. اوهو…. مادر.. مادر من دیگر نمی‌توانم با تو بیام تور ماهیگیر را ته دریا ببرم….اوهو…. اوهو….. “

ماهی کوچولو گفت: ” بس کن بابا… تو که آبروی هر چه ماهی است را پاک بردی!”

وقتی ماهی ریزه جلو گریه‌اش را گرفت. ماهی کوچولو گفت: ” من می‌خواهم ماهیخوار را بکشم و ماهی‌ها را آسوده کنم. اما قبلاً باید تو را بیرون بفرستم که رسوایی بار نیاوری.”

ماهی ریزه گفت: ” تو که داری خودت می‌میری. چطور می‌توانی ماهیخوار را بکشی؟ “

ماهی کوچولو خنجرش را نشان داد و گفت: ” از همین تو، شکمش را پاره می‌کنم. حالا گوش کن ببین چه می‌گویم: من شروع می‌کنم به وول خوردن و این‌ور و آن ور رفتن که ماهیخوار قلقلکش بشود و همین که دهانش را باز کرد و شروع به قاه‌قاه خندیدن کرد تو بیرون بپر.”

ماهی ریزه گفت: ” پس خودت چی؟”

ماهی کوچولو گفت: ” فکر مرا نکن. من تا این بدجنس را نکشم بیرون نمی‌آیم.”

ماهی سیاه این را گفت و شروع کرد به وول خوردن و این‌ور و آن‌ور رفتن و شکم ماهیخوار را قلقلک دادن.

ماهی ریزه دم در معدۀ ماهیخوار حاضر ایستاده بود تا ماهیخوار دهانش را باز کرد و شروع کرد به قاه‌قاه خندیدن، ماهی ریزه از دهان ماهیخوار بیرون پرید و فرار کرد و کمی بعد در آب افتاد، اما هر چه منتظر ماند از ماهی سیاه خبری نشد.

ناگهان دید که ماهیخوار همین‌طور پیچ‌وتاب می‌خورد و فریاد می‌کشد، تا اینکه شروع کرد به دست‌وپا زدن و پایین آمدن و بعد شلپی افتاد توی آب و باز دست‌وپا زد تا از جنب‌وجوش افتاد. اما از ماهی سیاه کوچولو هیچ خبری نشد و تابه‌حال هم هیچ خبری نشده….

ماهی پیر قصه‌اش را تمام کرد و به دوازده هزار بچه و نوه‌اش گفت: ” دیگر وقت خواب است بچه‌ها. بروید بخوابید.”

بچه‌ها و نوه‌ها گفتند: ” مادربزرگ، نگفتی آن ماهی ریزه چطور شد.”

ماهی پیر گفت: ” آن‌هم بماند برای فردا شب. حالا وقت خواب است، شب بخیر.”

یازده هزار و نهصد و نود و نه ماهی کوچولو “شب بخیر ” گفتند و خوابیدند.

مادربزرگ هم خوابش برد، اما ماهی سرخ کوچولویی هر چقدر کرد خوابش نبرد. او شب تا صبح همه‌اش در فکر دریا بود………..

پایان

پیام اصلی و مهم این داستان، در خصوصیات قهرمان اصلی آن یعنی ماهی کوچولو نهفته است. داستان ماهی سیاه کوچولو شخصیتی پویا، متفکر، فعال پرسشگر و کنجکاو در مورد زندگی اصولی را به مخاطبان آموزش می‌دهد. این داستان روایت گر یک قهرمان باهوش است که در ابتدا خود را به سلاح علم و دانش مجهز کرده است و سپس به مبارزه و کسب پیروزی به دشمن می‌پردازد.

صمد بهرنگی در این داستان تنفر خود را به مباحث تبعیض و خودپسندی ابراز می‌دارد و نشان می‌دهد که افراد باید یکدیگر را دوست داشته باشند و برای یکدیگر ارزش قائل شوند. او در این داستان، ارزش والای انسان و ایثار را در اولویت قرار داده است.

نویسنده در داستان از تشبیه استفاده کرده و حرف‌ها و عقاید خود را از زبان یک ماهی بیان می‌کند. او حصارهایی را که یک انسان آزاد دور ذهن خود می‌کشد را به زندان تشبیه کرده و گفته که همه افراد مثل همان ماهی در زندان ذهن خود غرق شده‌اند. زندانیانی که “تغییر” را فراموش کرده‌اند و “عادت” را اصل کار خود قرار داده‌اند.

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *